• Yrd. Doç. Dr. Ebru KÖSEMİHAL

KOKLEAR ÖLÜ BÖLGE NEDİR?

En son güncellendiği tarih: Oca 19



Yrd. Doç. Dr. Ebru KÖSEMİHAL

YDÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Odyoloji Bölüm Başkanı







Koklear ölü bölge (cochlear dead region) nedir?

Moore (1996), işitme kayıplıların yüksek frekans bölgesinde amplifiye edilen sesten yarar görememesini kokleada “ölü bölge” varlığı ile açıklamıştır. Ölü bölge terimi ilk defa Moore tarafından kullanılmış olsa da işitmedeki “boşluklar” ya da “delikler” kavramları uzun bir süre öncesinden beri literatürde mevcuttur (Gravendeel ve Plomp, 1960).


Kokleada bulunan iç tüy hücreleri, baziler membrandaki vibrasyonları işitme sinirindeki aksiyon potansiyellerine dönüştürmekten sorumludurlar. İç tüy hücreleri, “kokleanın dönüştürücüleri” olarak da adlandırılmaktadır. İç tüy hücreleri kokleada belirli bir bölgedeki görevini yapamazsa o bölgede bu dönüşüm gerçekleşmeyecektir. Bu sebeple böyle bölgelere ‘ölü bölge’ (dead region) denilmektedir (Moore, 2001).


Ölü bölgelerin örnek çizimi


Kokleada ölü bölge içine düşen bir saf ses sinyali verildiğinde; sinyalin şiddeti yüksek ise ölü alanın hemen bitişiğindeki alanda bulunan iç tüy hücrelerini uyarır. Kokleadaki bu ölü alana komşu olan ve sağlam kalan iç tüy hücreleri ve sinaps yaptıkları sağlam kalan nöronlar, basilar membranın hareketi ile aksiyon potansiyeli üretirler. Böylece kişi sinyali duyar. Bu fenomen, ölü bölgenin kokleadaki yerine göre “Alan Dışı Dinleme”(Off-Place Listening) veya ölü bölgenin bulunduğu frekans bölgesine göre “Frekans Dışı Dinleme” (Off-Frequency Listening) olarak tanımlanır (JohnsonDavies ve Patterson, 1979; Patterson ve Nimmo-Smith, 1980; O'Loughlin ve Moore, 1981; Patterson ve Moore, 1986; Moore, 2001).


Vinay ve Moore (2007), işitme eşiği 70 dB veya daha fazla olan kulakların en azından %59’unda o frekansların ölü bölge olduğunu belirtmektedir. “Frekans Dışı Dinleme” kavramı ölü bölgeye sahip bireylerden elde edilen psikoakustik sonuçları yorumlamada önemli bir rol oynar (Moore, 2001).


Ölü bölgelerin odyograma etkisi

Bir sinyalin kokleada ölü bölgeye denk düşüp düşmediğini odyogramdan anlamak genellikle mümkün değildir (Gravendeel ve Plomp 1960; Halpin ve ark, 1994). Çünkü odyometrik eşik hastanın algıladığını belirttiği ses şiddeti seviyesidir. Kokleadaki ölü bölgelerin tanımlanması, işitme cihazından hastanın ne derece fayda göreceğini anlamamız ve işitme cihazının teknolojik özelliğini belirleyebilmemiz açısından değerlidir.


Tamamen fonksiyonunu yitirmemiş ancak hasarlı olan iç tüy hücreleri varlığında yükselmiş işitme eşikleri gözlenmektedir. Bu durum iki şekilde açıklanabilir. Birincisi, dış tüy hücrelerinin fonksiyonunun bozulması ile kokleadaki aktif mekanizma çalışamaz ve düşük şiddetteki sesler için yeterli baziller membran titreşimi sağlanamamaktadır (Ruggero, 1992; Moore,1998). Böylece titreşimin fark edilmesi için ses seviyesi, olması gerekenden daha şiddetli bir seviyede olmalıdır. İkincisi ise, iç tüy hücrelerinin fonksiyonunun bozulması ile iletimin etkinliği azalacak bu sebeple baziller membran titreşiminin normalden daha fazla olması gerekecektir.


İç tüy hücrelerinin fonksiyon bozukluğu pek çok yolla olabilir:

  • İç tüy hücrelerinin bazılarının normale yakın fonksiyonu varken bazılarının olmaması (patchy death),

  • İç tüy hücreleri ölmemiş ama çoğunluğunun hasara uğramış olması;

  • Bir kısmının ölü bir kısmının hasarlı olması;

  • Metabolik bozukluk tablosu;

  • Tektorial membranın büzülmesi gibi yapısal problemler veya

  • Bütün bunların bir kombinasyonu sebep olabilir. (Moore ve Glasberg, 1997).


Yüksek frekans bölgesinde ölü bölge olup olmadığını anlamak odyogram ile mümkün olmayabilir. Moore (2001), ölü bölgenin başlangıç frekansına yakın bir bölgeden de başlayabileceğini belirtmektedir. Yine yayılım şeklinin etkisiyle verilen ses var olan iç tüy hücreleri ve nöronlar tarafından algılanabilir ve odyograma yansıyabilir.



Alçak frekanslarda 40 dB işitme kaybı ve 1 kHz’den sonrasının ölü bölge olduğu varsayılarak hesaplanan yayılım şekli (Moore ve ark. 2001)



Yukarıdaki şekilde, alçak frekanslarda 40 dB işitme kaybı ve 1 kHz’den sonrasının ölü bölge olduğu varsayılarak yayılım şekli hesaplanmıştır. Her bir eğri ölü bölgeye düşen bir tonun yayılım şeklini göstermektedir. Eğriler 1.1, 1.2, 1.3, 1.4 ve 1.5 kHz tonu temsil etmektedir. Ölü bölge bazen odyogram dik eğimli olmadığı halde görülebilir (Moore ve ark, 2000). Bu durumda odyogram, ölü bölgenin olup olmadığını değerlendirmek için kullanılabilecek güvenilir bir yol değildir.

Ölü bölge belirleme teknikleri


Psikofiziksel Ton Eğrisi (Psychophysical Tuning Curve)

İşitsel sistemin frekans seçiciliğini belirleme yoludur (Moore ve Alcantre 2001). Psikofiziksel Ton Eğrisi (PTE), maskeleyici frekansın bir fonksiyonu olarak bir sinyali maskelemek için gerekli maske seviyesinin bir grafiğidir.


PTE, ölü bölgenin varlığını ve sınırlarını tanımlasa da klinik açıdan zaman alıcıdır ve pratik değildir. Eğer ölü bölgesi olan bir hasta frekans dışı dinleme ile bir tonu algılarsa bu tonu genişbant bir gürültü kullanarak maskelemek çok daha kolay olmaktadır (Moore ve ark., 2000). Bunun nedeni frekans dışı dinleme ile baziller membranın titreşiminin maksimum olduğu bölgeden uzak bir yerde sesin algılanmış olmasıdır. Bu sebeple TEN Testi geliştirilmiştir.

TEN Test -Threshold Equalizing Noise (Eşik Eşitleme Gürültü Testi)

TEN klinik ortamda ölü bölgenin değerlendirilmesi amacıyla özel olarak geliştirilmiş bir genişbant gürültüdür. İpsilateral olarak verilen bu gürültü varlığında, eşik seviyesinde değişiklik olup olmadığını belirlemek için kullanılır. Moore tarafından (2000), 250-10000 Hz arasındaki bölgede SPL olarak ölü bölgenin değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiştir.

TEN testle ilgili detaylı bilgi için tıklayınız: Ten Test

Referanslar:

  • Gravendeel DW. Plomp R. Perceptive bass deafness. Acta Otolaryngologica. 1960; 51:549-560.

  • Halpin C, Thornton A, Hasso M. Low-frequency sensorineural loss: Clinical evaluation and implications for hearing aid fitting. Ear Hear. 1994; 15:71-81.

  • Johnson-Davies D, Patterson RD. Psychophysical Turing curves: Restricting the listening band to the signal region. J Acoust Soc Am. 1979;65:675-770.

  • Moore BCJ, Glasberg BR, Vickers DA. Factors influencing loudness perception in people with cochlear hearing loss. In: B.Kollmeier (ed.) Psychoacoustics, Speech and Hearing Aids, Singapore 1996; 7-18. World Scientific, Singapore.

  • Moore BCJ, Glasberg BR. A model of loudness perception applied to cochlear hearing loss. Auditory Neurosci. 1997; 3: 289-311.

  • Moore BCJ. Cochlear Hearing Loss. London: Whurr, 1998.

  • Moore BCJ. Use of a loudness model for hearing aid fitting. IV. Fitting hearing aids with multi-channel compression so as to restore "normal" loudness form speech at different levels. Br J Audiol. 2000; 34: 165-177.

  • Moore BCJ. Dead regions in the cochlea: diagnosis, perceptual consequences, anda implications for the fitting of hearing aids. Trends in Amplification. 2001;5: 1-34

  • Moore BCJ, Alcantara JI. The use of psychophysical tuning curves to explore dead regions in the cochlea. Ear Hear (submitted), 2001

  • O'Loughlin BJ, Moore BCJ. Off-frequency listening: Effects on psychoacoustical tuning curves obtained in simultaneous and forward masking. J Acoust Soc Am. 1981; 69:1119-1125.

  • Patterson RD, Nimmo-Smith I. Off-frequency listening and auditory filter asymmetry. J Acoust Soc Am. 1980; 67: 229-245.

  • Patterson RD, Moore BCJ. Auditory filters and excitation patterns as representations of frequency resolution. In: Moore BCJ, ed. Frequency Selectivity in Hearing, London: Academic, 1986;123-177

  • Ruggero MA. Responses to sound of the basilar membrane of the mammalian cochlea. Curr Open Neurobiol. 1992; 2:449-456.

  • Vinay, Moore BC (2007), “Prevalence of dead regions in subjects with sensorineural hearing loss.” Ear Hear 28(2):231-41

53 görüntüleme

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör